Begroting Maastricht 2017: Koers houden in tegenwind

Zojuist heeft wethouder J. Aarts (Financiën) namens het College van B&W de Begroting 2017 gepresenteerd aan de gemeenteraad van Maastricht. Bij de presentatie stond de volgende boodschap centraal.

Begroting in één oogopslag (PDF, 3mb)
Volledige begroting 2017
(PDF, 7mb)

Inleiding

Maastricht is een sociale en saamhorige stad, die zich steeds nadrukkelijker ontwikkelt en profileert als een internationale universiteitsstad, met een top leef-, werk- en verblijfsklimaat voor bewoners, bedrijven en bezoekers. Een inclusieve stad, die perspectief biedt aan iedere Maastrichtenaar. Van student tot senior, van sjeng tot expat.

Met het coalitieakkoord ‘Wij Maastricht!’ werken we aan deze stad. We bouwen aan een solidaire gemeenschap, door te geloven in de mogelijkheden van alle Maastrichtenaren, door zorg en ondersteuning te garanderen aan degenen die het nodig hebben en gastvrij te zijn voor de ontheemden die in Maastricht een veilig thuis zoeken. We profileren ons als internationale universiteitsstad door het aanpakken van de ontgrenzing, door te werken aan grensoverschrijdende agglomeratievorming, door studenten uit alle delen van de wereld een warm welkom te heten en te investeren in bijpassende grootstedelijke voorzieningen als een International Students Club en een volwaardig poppodium. We versterken het werk- en leefklimaat door te investeren in de economische structuurversterking en te blijven inzetten op het brede economisch palet van diensten, kennis, maakindustrie en meerdaags toerisme, dat van Maastricht een robuuste stad maakt. Een stad die tegen een stootje kan.

Op koers

Deze coalitie ligt op koers bij de realisering van haar coalitieprogramma. Binnen het sociaal domein is Maastricht in staat gebleken de rust, soliditeit en solidariteit te behouden. Het investeringsprogramma van 2 miljard euro, met gebiedsontwikkelingen als de Groene Loper en Sphinxkwartier, vordert zienderogen. De veiligheid in de stad neemt toe, zo blijkt uit cijfers van de nationale politie. En economisch blijft de stad goed presteren wat onder meer tot uitdrukking komt in een lagere werkloosheid dan het gemiddelde van de Nederlandse steden.

Landelijk, maar ook internationaal krijgt Maastricht erkenning voor zijn koers. Het gedurfde sociale beleid wordt geprezen, de ondertunneling van de A2 dient als lichtend voorbeeld op internationale congressen, het Sphinxkwartier gooit hoge ogen met de innovatieve herbestemming van industrieel erfgoed en in tal van toeristische benchmarks voert Maastricht de lijst aan als beste stedenmerk, meest gewaardeerd stad van Nederland en beste winkelstad.

Werkgelegenheid voor jong en oud blijft een topprioriteit. Welzijn, participatie en zorg worden toekomstbestendig gemaakt. De lasten voor inwoners en het bedrijfsleven worden, behoudens de inflatiecorrectie, niet verhoogd. En er wordt niet bezuinigd op veiligheid, armoedebeleid en economie.
Dit zijn niet de verdiensten van het stadsbestuur alleen. We bereiken dit omdat we in Maastricht samen de schouders eronder zetten. Burgers, professionals, ondernemers en bestuurders. We bundelen onze krachten, in de volle overtuiging dat we alleen samen Maastricht sterker kunnen maken.

Financiële tegenwind

Koers houden vraagt om permanente bijsturing. Want zoals bij elke lange reis naar een helder einddoel, veranderen onderweg de omstandigheden. Bijsturen is nodig bij harde zijwind, extra gas geven bij tegenwind en nieuwe energie sparen bij onverwachte rugwind.

Die tegenwind manifesteert zich op dit moment in volle hevigheid. Financieel staat de stad voor grote uitdagingen. Het uitvoeringsbeeld van het lopende begrotingsjaar 2016 laat in een voorlopige prognose een tekort zien van 17 miljoen euro, met name door de tekorten als gevolg van de decentralisaties in het sociaal domein.

De overdracht van taken in het sociaal domein door het rijk hebben we in 2015 en 2016 weten te realiseren met borging van de zorg voor onze burgers. Zoals bekend heeft deze overdracht plaatsgevonden met zware kortingen vanuit het rijk. Onze verwachting dat de door het rijk ingecalculeerde besparingen niet te realiseren zijn in het tempo waarmee de hiervoor genoemde kortingen op de budgetten zijn doorgevoerd, lijkt bewaarheid te worden. Zoals alle andere grote gemeenten zien wij forse tekorten ontstaan op deze nieuwe taken, met name bij beschermd wonen, begeleiding jeugd en op de uitvoering.

De financiële zorgen mogen echter niet worden afgewenteld op de ingezette lijn van innovaties. Zonder te investeren in innovaties is de gewenste beweging van het gehele sociaal domein onmogelijk. Terwijl deze beweging juist noodzakelijk is om het stelsel op de langere termijn betaalbaar te maken en sociaal te houden. Deze transformatie vergt dus tijd. In combinatie met rijksbezuinigingen leidt dit onvermijdelijk tot tijdelijke tekorten op de gemeentelijke begroting.

Naast de rijkskortingen merken we ook de negatieve neveneffecten van de verschuivingen tussen Zorgverzekeringswet, Wet Langdurige Zorg, Wmo en de Jeugdwet. De verantwoordelijkheid voor de zorg voor specifieke doelgroepen, zoals jongerenopvang, komt steeds meer bij ons als gemeente te liggen. De druk op de extramuralisering is daarbij opmerkelijk. Zo zien wij, net als alle andere centrumgemeenten, eveneens een stijgend aantal verwarde personen dat opvang behoeft.

Bijsturen om koers te houden

Naast het verwachte tekort van 17 miljoen euro voor 2016, is het meerjarenperspectief eveneens verslechterd. In 2017 verwachten we een incidenteel tekort van 3 miljoen euro, de jaren erna bewegend naar een sluitende begroting in 2020.

Als hiervoor uiteengezet, zijn het met name de tekorten in het sociaal domein die een serieuze bedreiging vormen voor ons solide beleid. Het college heeft daarom een bestuursopdracht uitgevaardigd om inkomsten en uitgaven beter in balans te brengen. Bij de kaderbrief 2017 volgen op basis van een gedegen analyse voorstellen die moeten leiden tot keuzes voor substantiële, structurele besparingen dan wel bijstellingen van het beleid. Uiteraard wordt niet gewacht met maatregelen. In de uitvoering en bij de inkoop 2017 wordt al gewerkt aan mogelijke besparingen en verbeteringen. Met name bij de zaken waarbij op dit moment de tekorten het grootst zijn, wordt extra aanpak ingezet: beschermd wonen en begeleiding. Tevens worden onze eigen processen en organisatie nog verder verbeterd en waar mogelijk worden hierbij onze apparaatskosten ook aangepakt.

Het voorlopig verwachte eenmalige tekort van 17 miljoen euro in 2016 zal zoveel mogelijk binnen de budgetten van de programma’s moeten worden opgevangen die worden overschreden. Als dat onvoldoende lukt, zullen extra onttrekkingen aan reserves en voorzieningen worden ingezet.

Om het meerjarenperspectief sluitend te maken wordt een opdracht verstrekt om opties uit te werken die bij Kaderbrief 2017 aan de gemeenteraad worden voorgelegd.

Ook andere landelijke ontwikkelingen nopen tot bijsturing. Het opgaan van ruimtelijke wetten en algemene maatregelen in de eerdergenoemde omgevingswet vraagt onze bijzondere aandacht. Qua omvang, complexiteit en risico’s is de operatie vergelijkbaar met de overheveling van rijkstaken binnen het sociaal domein. In het begrotingsjaar investeren we in een gedegen voorbereiding, die een solide overgang in 2018 mogelijk moet maken.

Maastricht blijft onverkort ambitieus

Door krachtig bij te sturen in tegenwind, presenteert Maastricht ook dit jaar een sluitende begroting met gelijkblijvende lasten, en geen hypotheek op toekomstige generaties. Dat financieel adagium is en blijft een absolute voorwaarde om onze allergrootste ambitie waar te maken: het verder bouwen aan de sociale en saamhorige stad, die zich steeds nadrukkelijker ontwikkelt en profileert als een internationale universiteitsstad, met een top leef- werk- en verblijfsklimaat voor bewoners, bezoekers en bedrijven.

Sociaal en saamhorig

Een sociale en saamhorige stad blijft zorgen voor haar kwetsbare inwoners. En toont, in saamhorigheid, ook haar sociale gezicht aan mensen in nood die in Maastricht een veilige schuilplek zoeken. De stad heeft haar volle verantwoordelijkheid genomen met de opvang van vluchtelingen. En het blijft niet bij opvang alleen. In 2017 creëren we een sluitende aanpak om vergunninghouders zo snel mogelijk naar leer-werktrajecten te begeleiden.

Internationale universiteitsstad

De internationale universiteitsstad manifesteert zich steeds nadrukkelijker met onder meer een nieuw broedplaatsenbeleid, een belangrijke impuls die deze coalitie geeft aan het vestigingsklimaat, het vergroten van werkgelegenheid en daarmee het behoud van (internationale) afstudeerders voor onze stad en regio. Talentvolle starters binnen de campussen faciliteren we door samen met Sittard-Geleen en Heerlen te investeren in de technologische broedplaats Brightlands Innovation Factory.

Ruimtelijk scheppen we optimale condities voor de verdere transformatie van Maastricht tot internationale universiteitsstad. Aan de noordkant komt het Sphinxkwartier tot volle wasdom met het casco-herstel van de Eiffel, de verbinding van Lage en Hoge Fronten en het onlangs geopende filmhuis Lumière. Aan de zuidkant van de binnenstad verrijst in de Tapijnkazerne een nieuw centrum voor onderzoek, onderwijs en ondernemerschap, aan de oostzijde wordt geïnvesteerd in het verblijfstoerisme met een opwaardering van het MECC en in de binnenstad staat de modernisering van het Theater aan het Vrijthof op de rol. Met eigentijdse, ruwe en grotendeels nog vrij invulbare plekken als het Radiumgebied, biedt de stad bovendien ruimte voor creativiteit en experiment.

Top leef- werk- en verblijfsklimaat

Een leefbare stad is een gezonde stad. We intensiveren de sportbegroting met 1,1 miljoen euro met als doel meer sport- en beweegdeelname. De in aanbouw zijnde nieuwe Geusselt-sporthal voor breedtesport gaat dit begrotingsjaar open, het programma Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG) wordt voortgezet, de start van de bouw van de Boulodrôme is in 2017 voorzien en het nieuwe beleid om de binnen- en buitensportaccommodaties toekomstbestendig te maken - inclusief nieuwe tarieven - zal worden geëffectueerd.

Een leefbare stad is vooral ook een veilige stad. Uit de beleidscijfers van de nationale politie blijkt dat de integrale aanpak in Maastricht zijn vruchten afwerpt. De lokale driehoek stuurt consequent op de in het Meerjarenplan Veiligheid, geprioriteerde thema’s. Op de meeste thema’s is een daling waarneembaar, zo daalde de drugsoverlast in 2015 met een derde ten opzichte van 2014 en nam het aantal woninginbraken af. We continueren in 2017 de integrale samenwerking tussen gemeente, politie en openbaar ministerie in de aanpak van drugsoverlast via het project Frontière. En met een pakket van maatregelen zetten we samen met burgers en professionals in op een duurzame verbetering van de veiligheidsbeleving.

Veiligheid is ook een zorg voor de vele Nederlanders die aan een rivier wonen. Daarom onderzoeken we samen met onze partners zoals Provincie, Rijkswaterstaat en het Waterschap verdere maatregelen om Maastricht ook in de toekomst te beschermen tegen hoogwater.

Om inwoners te binden en nieuwe stadgenoten aan te trekken is het aanbod en de kwaliteit van woningen cruciaal. De Woonvisie wordt daarom geactualiseerd. Met de woningcorporaties zijn nieuwe afspraken gemaakt over de realisatie van de buurt- en wijkontwikkelingsplannen. Voor de gemeente betekent dit een herschikking van de beschikbare middelen voor de herinrichting van openbare ruimte, voorzieningen en infrastructuur in de verschillende buurten. Met voortvarendheid gaan we in 2017 de verschillende projecten uitvoeren waaronder de Blauwe Loper in Mariaberg en de verdere vernieuwing van Heer.

Een leefbare stad is een bereikbare en schone stad. Met de ingebruikname van de A2-tunnel, de bovengrondse ontwikkeling van de Groene Loper, de verlegging van Noorderbrug en de bouw van de ondergrondse fietsenstalling verbeteren we de bereikbaarheid en luchtkwaliteit van onze stad. Rond het station gaan we studeren op een mogelijke fiets- en voetgangersverbinding tussen binnenstad en Groene Loper. Samen met burgers, bedrijven en instellingen werken we aan de ambitie om klimaatneutraal te zijn in 2030. Hiervoor sluiten we nieuwe energieakkoorden met onder andere industriële partijen en organisaties.

Maastricht is niet van de gemeente, maar van de gemeenschap

Een stad die verjongt en steeds internationaler kleurt, die wil uitdagen en inspireren, wil verbinden en verrassen, vergt een meebewegende overheid met bijpassende dienstverlening. De overheid van nu is een samenwerkende overheid. De gemeenschap staat aan het roer, en niet meer alleen de gemeente. We experimenteren daarom met nieuwe instrumenten als het right to challenge, pionieren met innovatieve vormen van subsidieverstrekking en verbeteren onze dienstverlening waar nodig.

De financiële tegenwind is krachtig, en noopt tot nog harder trappen en ook onze organisatie verder te brengen naar een optimale conditie. Dat is nodig om de resultaten te bereiken die we met de stad hebben afgesproken en vastgelegd in ons coalitieakkoord. Met het voorliggende programma voor 2017, de bijbehorende begroting, maar vooral met de energie die we samen ontwikkelen met alle Maastrichtenaren en hun volksvertegenwoordigers, gaat dat lukken.